امکان سنجی فنی قدم بسیار مهمی در اجرای یک پروژه یا رسیدن به یک محصول جدید است.

تبدیل یک فکر و ایده به یک پروژه اجرایی یا رسیدن از یک فکر خام به یک محصول نهایی، مراحل زیادی دارد. یکی از اصلی ترین این مراحل، مرحله امکان سنجی فنی است.

در این مطلب از مهندسین مشاور نوآوران هم اندیش طرح و توسعه همراه باشید تا درباره امکان سنجی و مطالعات امکان سنجی فنی و الزامات پروژه نکات جدیدی را یادآور شویم.

امکان سنجی بر اجرا مقدم است

مطالعه امکان سنجی باید پیشینه تاریخی پروژه که شامل شرح محصول یا خدمات، صورت‌های حسابداری، جزئیات عملیاتی و مدیریتی، تحقیقات بازاریابی و سیاست‌ گذاری‌ها، داده‌های مالی، الزامات قانونی و تعهدات مالیاتی را شامل شود.

امکان سنجی مقدم بر توسعه فنی و اجرای پروژه است و می‌تواند پتانسیل پروژه را برای موفقیت ارزیابی کند. برای درک عمیق تر مفهوم امکان سنجی و اهمیت آن در پروژه‌های مختلف صنعتی، با مهندسین مشاور نوآوران هم اندیش طرح و توسعه همراه باشید.

امکان سنجی چیست؟

امکان سنجی به معنای تعیین قابلیت اجرایی یک ایده است. برای مثال، امکان سنجی اطمینان از این است که یک پروژه از نظر قانونی و فنی امکان پذیر است و همچنین از نظر اقتصادی قابل توجیه می‌باشد یا خیر. این مهم به ما می‌گوید که آیا یک پروژه ارزش سرمایه گذاری دارد یا خیر.

در برخی موارد، یک پروژه ممکن است انجام پذیر نباشد. دلایل زیادی می‌توانند برای این موضوع وجود داشته باشند، از جمله نیاز به منابع بسیار زیاد که نه تنها آن منابع را از انجام وظایف دیگر باز می‌دارد بلکه ممکن است هزینه بیشتری نسبت به کسب درآمد یک سازمان با انجام پروژه‌ای که سودآور نیست، داشته باشد. به طور کلی، چندین نوع امکان سنجی باید انجام شود تا اجرایی بودن یک پروژه را تضمین کند.

بدون امکان سنجی هیچ قدمی برندارید

اهمیت یک مطالعه امکان سنجی براساس تمایل مدیران پروژه برای ایجاد امکان سنجی قبل از اختصاص منابع، زمان یا بودجه است. امکان سنجی ممکن است ایده‌های جدیدی را کشف کند که در نهایت باعث تغییر در دامنه پروژه می‌شود. انجام یک مطالعه امکان سنجی همیشه برای پروژه مفید است زیرا به مدیران، کارفرمایان و سایر ذی‌نفعان تصویر واضحی از پروژه ارائه می‌دهد.

برخی از مسایل که باعث شده امکان سنجی تبدیل به یک ضرورت شود:

تمرکز تیم‌های پروژه را بهبود می‌بخشد.

فرصت‌های جدید را شناسایی می‌کند.

اطلاعات ارزشمندی را برای تصمیم گیری فراهم می‌کند.

شک و شبه را کاهش می‌دهد.

دلیل معتبری را برای انجام پروژه ارائه می‌دهد.

با ارزیابی چندین پارامتر، میزان موفقیت را افزایش می‌دهد.

به تصمیم گیری در مورد پروژه کمک می‌کند.

دلایل عدم ادامه پروژه را مشخص می‌کند.

تحلیل محدودیت های پروژه در مطالعات امکان سنجی

جدا از رویکردهای مطالعه امکان سنجی ذکر شده در بالا، برخی از پروژه‌ها نیز نیازمند تحلیل محدودیت‌های دیگری به شرح زیر هستند:

محدودیت‌های داخلی پروژه: فنی، فناوری، بودجه، منابع و سایر موارد

محدودیت‌های داخلی سازمان: مالی، بازاریابی، صادرات و سایر موارد

محدودیت‌های خارجی: لجستیک، محیط زیست، قوانین‌ومقررات و سایر موارد

مطالعات امکان سنجی چه چیزی می گویند؟

امکان سنجی باید شامل بخش‌های زیر باشد:

خلاصه اجرایی

توضیحات پروژه

ملاحظات فناوری

تحلیل بازار محصول/کالا/خدمات

شناسایی بازارهای خاص

استراتژی بازاریابی

ساختار سازمانی

برنامه‌های اجرایی

پیش بینی‌های مالی

شرکت‌ها باید مراقب باشند که کورکورانه از الگوهای امکان سنجی پیروی نکنند. یک مطالعه امکان سنجی که به خوبی طراحی شده باشد، مطالعه‌ای است که بر اهداف پروژه که همان کسب سود است، متمرکز باشد.

سرمایه گذاری بدون امکان سنجی ممکن نیست

واقعیت این است که سرمایه گذاری بدون امکان سنجی ممکن نیست. انجام امکان سنجی یک روش تجاری خوب است. اگر کسب‌وکارهای موفق را بررسی کنید، متوجه می‌شوید که بدون بررسی کامل همه مسائل و ارزیابی احتمالی، وارد یک سرمایه‌ گذاری تجاری جدیدی نشده‌اند.

دلایل و ضرورت انجام مطالعات امکان سنجی

در زیر دلایل انجام مطالعه امکان سنجی آورده شده‌اند:

به پروژه تمرکز می‌کند و گزینه‌های جایگزین را ترسیم می‌کند.

فرصت‌های جدید را از طریق فرآیند تحقیق شناسایی می‌کند.

احتمال موفقیت را در مراحل اولیه مشخص می‌کند.

اطلاعات با کیفیت را برای تصمیم گیری فراهم می‌کند.

سرمایه گذاری تجاری را به طور کامل بررسی می‌کند.

به تامین منابع مالی از موسسات وام دهی و سایر منابع پولی کمک می‌کند.

به جذب سرمایه گذاری کمک می‌کند.

اقسام مطالعات امکان سنجی

پنج نوع اصلی از مطالعه امکان سنجی وجود دارد که حوزه‌های مختلف پروژه را نشانه می‌گیرد:

۱– امکان سنجی فنی Technical feasibility

این امکان سنجی بر ارزیابی بر منابع فنی در دسترس پروژه متمرکز است. این مهم به سازمان‌ها کمک می‌کند تا تعیین نمایند که آیا منابع فنی ظرفیت را برآورده می‌کند و آیا تیم فنی قادر به تبدیل ایده‌ها به عملیات اجرایی است یا خیر! امکان سنجی فنی همچنین شامل ارزیابی سخت افزار، نرم افزار و سایر الزامات فنی سیستم پیشنهادی می‌باشد.

 

۲– امکان سنجی اقتصادی  economic feasibility

این امکان سنجی معمولاً شامل تجزیه و تحلیل هزینه و سود پروژه می‌شود و به پروژه‌ها کمک می‌کند تا قبل از تخصیص منابع مالی، دوام، هزینه و منافع مرتبط با پروژه را تعیین کنند. همچنین به عنوان یک ارزیابی مستقل پروژه عمل می‌کند و اعتبار پروژه را افزایش می‌دهد و به تصمیم گیرندگان نیز کمک می‌کند تا مزایای اقتصادی مثبتی را برای سازمان که پروژه پیشنهادی ارائه می‌دهد تعیین نمایند.

۳– امکان سنجی حقوقی Legal feasibility

این امکان سنجی بررسی می‌کند که آیا هر یک از جنبه‌های پروژه با الزامات قانونی مانند قوانین شهرداری و مقررات ساختمانی در تضاد است یا خیر. فرض کنید یک واحد یا شرکت پتروشیمی می‌خواهد یک فاز توسعه ای جدید را در یک منطقه خاصی احداث کند. یک مطالعه امکان سنجی ممکن است نشان دهد که مکان مورد نظر دارای قوانین خاصی مانند مسایل محیط زیستی است که با اهداف پروژه در تضاد است. این مهم باعث صرفه جویی در زمان و هزینه‌ می‌شود.

۴– امکان سنجی عملیاتی Operational feasibility

این نوع امکان سنجی شامل انجام یک مطالعه برای تجزیه و تحلیل و تعیین اینکه آیا می‌توان با تکمیل پروژه نیازهای بازار یا مشتریان خاص را برآورده کرد یا خیر! مطالعات امکان سنجی عملیاتی؛ همچنین بررسی می‌کند که چگونه طرح پروژه، الزامات شناسایی شده در مرحله تجزیه و تحلیل نیازمندی‌های توسعه سیستم را برآورده می‌کند.

تقویم زمانی در مطالعات امکان سنجی

زمانبندی برای موفقیت پروژه بسیار مهم است. اگر یک پروژه در زمان مقرر تکمیل نشود، شکست خواهد خورد. در زمان ‌بندی امکان ‌سنجی یک سازمان تخمین می‌زند که پروژه چقدر زمان خواهد برد تا تکمیل شود.

وقتی این موضوع مورد بررسی قرار گرفت، امکان سنجی به شناسایی هرگونه محدودیتی که ممکن است پروژه پیشنهادی با آن مواجه باشد، کمک می‌کند. همانطور که در بالا بیان شد، این محدودیت‌ها شامل محدودیت‌های داخلی پروژه، محدودیت‌های داخلی شرکت و محدودیت‌های خارجی هستند.

مطالعات امکان سنجی با طرح کسب و کار (Business plan) متفاوت است

نقش‌های جداگانه امکان‌ سنجی و طرح کسب‌ و کار اغلب به اشتباه مشابه یکدیگر در نظر گرفته می‌شوند. مطالعه امکان سنجی دارای یک تابع بررسی است. امکان سنجی به این سوال می‌پردازد که آیا مقدار سرمایه گذاری قابل دوام است؟ طرح کسب‌وکار یک عملکرد برنامه ریزی را ارائه می‌دهد. طرح کسب‌وکار اقدامات مورد نیاز برای انتقال پیشنهاد از ایده به واقعیت را مشخص می‌کند.

مطالعه امکان سنجی چندین گزینه یا روش برای دستیابی به موفقیت تجاری را تشریح و تجزیه و تحلیل می‌کند. این مهم به محدود کردن دامنه پروژه برای شناسایی بهترین سناریوهای تجاری کمک خواهد کرد. طرح کسب‌وکار تنها با یک جایگزین یا سناریو سروکار دارد. امکان سنجی به محدود کردن دامنه پروژه برای شناسایی و تعریف دو یا سه سناریو یا جایگزین‌های دیگر کمک می‌کند.

شخص یا گروهی از متخصصان مانند مهندسین مشاور نوآوران هم اندیش طرح و توسعه که مطالعه امکان سنجی یک پروژه را انجام می‌دهد، ممکن است با گروهی از متخصصان در این حوزه کار کند تا بهترین جایگزین را برای موقعیت خود شناسایی نماید. این مهم مبنایی برای طرح کسب‌وکار می‌شود. امکان سنجی قبل از طرح تجاری انجام می‌شود اما یک طرح کسب‌وکار زمانی تهیه می‌شود که انجام سرمایه گذاری تجاری امکان پذیر تشخیص داده شود.

اگر یک سرمایه ‌گذاری صنعتی امکان پذیر باشد، معمولاً یک طرح کسب ‌وکار در مرحله بعدی ساخته خواهد شد. این مهم نقشه راه، چگونگی ایجاد و توسعه کسب ‌و کار را ارائه می‌کند. اگر سرمایه گذاری غیرممکن تلقی شود، ممکن است تلاش‌هایی برای اصلاح نواقص آن انجام شود و جایگزین‌های دیگر ممکن است بررسی شوند یا کلاً ایده اولیه کنار گذاشته شود.

امکان سنجی، تزیین پروژه نیست، دلیل منطقی بودن کار است

واقعیت این است که برخی از فعالان اقتصادی، امکان سنجی را زینت و تزیین پروژه های خود می دانند و می گویند اگر هم امکان سنجی اقتصادی و فنی به صورت مناسبی اجرا نشد، واقعیات بازار به کمک ما می آید، ولی باید در نظر داشت واقعیات بازار، همیشه بدبینانه تر از آنچه ما فکر می کردیم، عمل می کند.

لذا باید به تحلیل امکان سنجی اعتماد کرد که توانسته است پتانسیل پروژه را برای موفقیت ارزیابی ‌کند. این مهم به ویژه در پروژه‌های صنعتی به خصوص در صنایع پایین دست و بالادست پتروشیمی و پالایشگاهی که با مسائل مالی، اجرایی، زمان بندی و قانونی دست و پنجه نرم می‌کنند، یک ضرورت اساسی است.

امکان سنجی راهی برای پیش‌بینی اهداف پروژه قبل از شروع مراحل اجرایی است. این مهم باید توسط مدیران و خبرگان هر حوزه انجام شود تا مسائل گوناگون هر پروژه ساختمانی به درستی مورد آنالیز قرار گیرد.

مهندسین مشاور نوآوران طرح و توسعه افتخار دارد با داشتن تیم تخصصی درباره مطالعات فنی و امکان سنجی پروژه های مختلف در حوزه های کاری خود، یاری گر صنعتگران و فعالان بخش اقتصادی باشد.