ارزیابی نتایج مطالعات امکان سنجی در یک پروژه دارای اهمیت زیادی است.

اهمیت ارزیابی نتایج مطالعات امکان سنجی یک پروژه از آن رو مهم است که ممکن است مطالعات امکان سنجی به دلایل مختلف، از توجه به جنبه های مهمی از پروژه مانند توسعه پایدار یا عوامل سازمانی-انسانی غافل مانده باشد.

با این مقاله از مهندسین مشاور نوآوران هم اندیش طرح و توسعه همراه باشید تا درباره ارزیابی نتایج مطالعات امکان سنجی بیشتر بخوانیم.

شش عامل موفقیت در یک مطالعه امکان سنجی

چندین چارچوب برای هدایت ارزیابی‌های امکان‌سنجی ایجاد شده‌اند که دید وسیع‌تری از تحویل پروژه و نتایج چرخه عمر دارند.

شش عامل موفقیت یا معیار امکان‌سنجی که توسط سازمان همکاری اقتصادی و توسعه در سال 2020 برای ارزیابی پروژه‌های توسعه استفاده می‌شود عبارتند از:

کارایی

اثربخشی

ارتباط

تأثیر

پایداری

و انسجام

سازمان همکاری اقتصادی و توسعه، (The Organisation for Economic Co-operation and Development (OECD)) یک سازمان بین المللی با عضویت بیش از 110 کشور در آن است. این سازمان یک چارچوب چهار ستونی را پیشنهاد می‌کند که شامل افراد، فرآیند، قدرت و برنامه است.

این چهارچوب را به صورت مخفف TELOS نامیده اند که شامل مفاهیم چهارچوب تکنیکال، چهارچوب اقتصادی، چهارچوب حقوقی، چهارچوب عملیاتی و چهارچوب زمانبندی است. واژه «تلوس» TELOS گاهی اوقات برای نشان دادن عواملی که باید در ملاحظات امکان سنجی تحویل پروژه در نظر گرفته شوند استفاده می شود.

اثر ذی نفعان پروژه بر نتایج مطالعات امکان سنجی

به طور کلی جنبه‌های امکان‌سنجی ذاتاً به هم مرتبط هستند و محدودیت‌هایی برای در نظر گرفتن امکان‌سنجی به عنوان اجزای سازنده ساده وجود دارد. برای مثال، مشاهده مجاز بودن در شرایط کاملاً «قانونی» (مانند چک لیست TELOS) تأثیر قابل توجهی را که سهامداران و سیاست‌ها و نهادهای غیرقانونی می‌توانند بر یک پروژه داشته باشند، کاهش می‌دهد.

ذینفعان اغلب فراتر از ملاحظات کاملاً قانونی، می توانند به طور پویا بر تصمیم گیری های سیاسی و نهادی تأثیر بگذارند، در نتیجه صاحبان پروژه مجبورند پروژه را قبل یا در حین اجرا به طور قابل توجهی تغییر دهند یا حتی آن را تعطیل کنند.

نظرات ذینفعان در مورد مقبولیت پیشنهاد خود، غالباً مبتنی بر پیامدهای زیست محیطی و ملاحظات اجتماعی آن است.

مطالعات امکان‌سنجی برای چشم‌اندازهای جدی باید به دنبال پیشگیری و بازتاب ارزیابی‌های رسمی باشد که دیگران بعداً اعمال خواهند کرد، مانند ارزیابی‌های تاثیر نهادهای قانونی و نظارتی، تجزیه و تحلیل سرمایه‌گذاری، بررسی دقیق و غیره.

شناسایی ذی نفعانی که «حالا» حضور ندارند

بر این اساس مطالعات امکان سنجی تا آنجا که ممکن است باید شامل شناسایی ذینفعانی باشد که فوراً در پروژه حضور ندارند، و ممکن است در طول زمان به وجود بیایند یا آشکار شوند، مانند کاربران نهایی آینده و کسانی که در طول و بعد از اجرا تحت تأثیر قرار خواهند گرفت.

متأسفانه، بررسی‌های علمی نشان می دهد ارزیابی‌های امکان‌سنجی معمولاً تأکید زیادی بر بازده اقتصادی پروژه‌های کوتاه‌مدت دارند و در نتیجه توجه کمی به عوامل اجتماعی و توسعه پایدار پروژه خواهند داشت.

از آنجایی که مباحث مختلف در مطالعات امکان سنجی به هم مرتبط است، شناسایی یک نقص مهم در یکی از جنبه های امکان سنجی ممکن است مطالعه منفعت دیگران را از پروژه بپوشاند. به عنوان مثال، در صورتی که ایراد بزرگی در به صرفه بودن اقتصادی یک پروژه وجود داشته باشد، ممکن است مطالعات امکان سنجی آن، از تجزیه و تحلیل عناصر بحث برانگیز یا دشوار متفاوت ولی دخیل در آن پروژه (مانند توسعه پایدار یا عوامل سازمانی) اجتناب کند، زیرا ایراد «به صرفه نبودن اقتصادی» پروژه هر گونه تحلیل بیشتر را بیهوده می کند.

مشکل وقتی خود را نشان می دهد که ایراد عدم به صرفه بودن پروژه حل و فصل شود ولی نقص عدم توجه به توسعه پایدار یا عوامل سازمانی در مطالعات امکان سنجی انجام نشده و از ذوق به صرف شدن پروژه، امکان سنجی آن متغیرهای مهم رها شود.

بر این اساس، مشکلات زیادی در آینده برای پروژه به وجود می آید که ناشی از بی توجهی به عوامل انسانی سازمان یا در نظر نگرفتن شرایط توسعه پایدار پروژه است.

مطالعات امکان سنجی و پرسش و پاسخ های تکراری

مطالعات امکان سنجی مجموعه ای از سؤالات به هم پیوسته است. بسیاری از آنها تا زمانی که به سؤالات قبلی پاسخ داده نشود قابل شناسایی نیستند. این فرآیند فازی، کشف عدم قطعیت و توجه به دانش در قلب ماهیت ذاتی تکراری برنامه ریزی اولیه پروژه قرار دارد.

معمولا مطالعات امکان‌سنجی از طریق یک فرآیند سه مرحله‌ای، شامل یک مرحله ایده‌پردازی اولیه، تکرار می‌شوند. مرحله میانی «پیش امکان‌سنجی»؛ و مرحله نهایی امکان سنجی دقیق طراحی شده برای حمایت از تصمیمات نهایی است.

ممکن است چالش هایی در انتقال دانش بین فازهای سه گانه بالا وجود داشته باشد، به خصوص اگر فازها با زمان قابل توجهی از هم جدا شوند یا توسط طرف های مختلف تکمیل شوند. بنابراین، مطالعات امکان سنجی باید به طور مستمر نتایجی را تولید کند که یافته ها را در سطحی که منعکس کننده مرحله و تمرکز مطالعه باشد، جمع بندی کند.

اگر مطلب مهندسین مشاور نوآوران هم اندیش طرح و توسعه برای شما مفید بود آن را در شبکه های اجتماعی همرسانی کنید.